คุณค่าอาหารในพืชผักสำหรับเต่า

โดย คุณมงคล ธนพัฒนพงศ์

(เขียนเมื่อ 12 ธค. 2548  แก้ไขและเผยแพร่ 20 พย. 2550)

  

 

     เพื่อนๆ ที่เลี้ยงเต่าคงจะมีคำถามอยู่บ่อยๆ ว่าเราควรให้เต่ากินผักอะไรดี ตอนแรกผมก็สงสัยเหมือนกัน ก็เลยไปลองค้นหาข้อมูลดู ไปเจอเวปไซด์ของเมืองนอก เท่าที่อ่านดูชนิดของพืชผักส่วนใหญ่ที่เขาใช้เพื่อเป็นอาหารมักจะเป็นพืชที่มีอยู่ในท้องถิ่นที่เขาคุ้นเคยอยู่ และก็เป็นพืชผักเมืองนอกซะส่วนใหญ่ ผมก็เลยคิดว่าน่าจะมีข้อมูลพืชผักในเมืองไทยบ้าง แบบหาง่ายๆใกล้ๆตัว

     พอค้นหาข้อมูลดูก็เป็นที่น่าเสียดายว่าในเวปเมืองไทยข้อมูลกระจัดกระจายมาก ก็คิดว่าคงต้องพึ่งหนังสือ ก็ใช้เวลาหาอยู่นานและหลายแห่ง จนได้มาเจอหนังสือเล่มหนึ่ง ชื่อว่า " มหัศจรรย์ผัก 108 " ซึ่งจัดทำโดย คณะทำงานรวบรวมความรู้เกี่ยวกับผัก ในโครงการหนูรักผักสีเขียว , สถาบันวิจัยโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล และมูลนิธิโตโยต้าประเทศไทย ข้อมูลหลักส่วนใหญ่มาจาก ตารางแสดงคุณค่าทางโภชนาการของอาหารไทยส่วนที่กินได้ 100 กรัม ปี 2535 ของกองโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณะสุข ครั้งแรกที่ได้จับหนังสือเล่มนี้ก็ลองพลิกสารบัญ และเนื้อหาด้านในดูก็รู้ว่าอย่างนี้แหละที่อยากได้
     
     ที่จริงเรื่องนี้ตั้งใจจะเขียนอยู่นานแล้ว ตั้งแต่เริ่มเลี้ยงเต่าได้ไม่นาน และก็ได้หนังสื่อเล่มนี้มา ช่วงนี้ (พศ.2548) พอมีเวลาจึงได้กลับมาอ่านอีกครั้งหนึ่ง ประกอบกับการได้อ่านเวปไซด์ของต่างประเทศบ้าง จากกระทู้คำบอกเล่าประสบการณ์ของเพื่อนๆ ที่ผ่านมาบ้าง (เวบบอร์ดของ www.siamreptile.com) จึงขอถือโอกาสนี้คัดลอกเฉพาะตารางคุณค่าอาหารนำมาฝากกัน ในครั้งนี้เป็นรายละเอียดเบื้องต้นสำหรับพืชผักใกล้ๆ ตัวที่เพื่อนๆ มักถามถึงและใช้กันอยู่ ยังมีรายละเอียดบางเรื่องที่เกี่ยวข้องกับอาหารของเต่ากันอีก 2 - 3 เรื่อง ที่น่าสนใจ ซึ่งขอทำความเข้าใจและหาข้อมูลเพิ่มเติมก่อน หากมีโอกาสจะนำเสนอต่อไป
   
     

ต้นมันสำปะหลัง

    มันเทศ

      อย่างได้เคยกล่าวตอบในกระทู้ไว้หลายครั้งว่า ตำราเมืองนอกมักจะเขียนไว้ว่า " high calcium, low phosphorus , high fiber, low protein diet that also has the highest possible Calcium / Phosphorus ratio." ซึ่งในตารางที่คัดลอกมาให้นี้ผมได้เพิ่ม column ต่อด้านท้ายตารางแสดงให้เห็นถึงสัดส่วนของ แคลเซี่ยม ต่อ ฟอสฟอรัส และทำลำดับไว้ สำหรับตัวอย่างพืชผัก 99 ชนิด ที่รวมรวมคัดออกมาแสดงนี้ ยังมีพืชที่น่าสนใจอีกหลายชนิดที่ไม่ได้แสดงในตารางตัวอย่างนี้ เช่น ใบเสมา ว่างหางจระเข้ รวมถึงดอกชบา อาหารยอดนิยม และก็หญ้าชนิดต่างๆ (ผมกำลังเริ่มสนใจเรื่องหญ้าเหมือนกัน) หากเพื่อนๆท่านใดมีข้องมูลเพิ่มเติมซึ่งมีแหล่งอ้างอิงเชื่อถือได้ ก็แจ้ง webmaster ให้เพิ่มได้ครับ เพื่อประโยชน์แก่สมาชิก 

     ในตารางด้านล่างจะเห็นว่ามีใบมันเทศ และใบมันสำปะหลัง ขอบอกว่าก่อนเป็นข้อมูลเชิงวิจัยครับ ไม่แนะนำให้ทดลองใช้กับเต่าครับมันเสี่ยงครับ เพราะในใบมันทั้ง 2 ชนิดนี้จะมีสารพิษที่ชื่อ กรดไฮโดรไซยานิค (Cyanic acid) หรือก็คือหนึ่งในรูปอนุพันธุ์ของไซยาไนด์ มีพิษต่อเซลล์ และเม็ดเลือดแดงโดยตรง ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น แม้จะสามารถสลายได้ด้วยความร้อนหรือแสงแดด แต่ก็ยังนับว่าไม่ปลอดภัยที่จะนำมาเป็นอาหารเต่าโดยตรง

     และยังมีพืชอีกหลายชนิดนอกเหนือจากที่กล่าวในที่นี้ ที่อาจจะมีโอกาสเป็นพิษต่อเต่าได้ ผู้เลี้ยงเต่าควรศึกษาเพิ่มเติม และทำความเข้าใจ

 
      สุดท้ายนี้หวังว่าข้อมูลที่คัดลอกมาด้านล่างจะพอเป็น guide line ให้เพื่อนๆ จัดอาหารที่เหมาะสมแก่เต่าที่น่ารักของเพื่อนๆ การให้อาหารที่หลากหลายย่อมเป็นการดี การให้แต่อาหารที่มีประโยชน์ย่อมเป็นการดี แต่ไม่ใช่ว่าพืชผักที่มีประโยชน์น้อยกว่าชนิดอื่น เต่าน้อยจะกินไม่ได้เลย บางที่เราก็จำเป็นต้องให้บ้าง เช่น บางครั้งหาอะไรให้เขากินไม่ได้จริงๆ หรือจะเป็นต้องผสมอาหารกับยา หรือเพิ่งหายป่วย ก็ต้องเอาใจเขาบ้าง ผมสังเกตุว่าบางทีเต่ามักชอบอะไรที่กินง่ายๆ สำหรับเขา แต่ไม่ค่อยได้ประโยชน์เท่าไหร่ เช่น แตงกวา ผักกาดขาว ฯลฯ บางคราวถ้าจำเป็นก็ต้องให้กินครับ สุดท้าย ท้ายที่สุดจริงๆ ก็ขอยอมรับในความผิดพลาดของข้อมูลหากมีการตกหล่น หรืออะไรก็ตาม รบกวนแจ้งให้ทราบด้วยครับ

ใบกระเจี๊ยบแดง
     

ตาราง แสดงคุณค่าอาหารของพืชผักส่วนที่กินได้ใน 100 กรัม

 

คัดลอกจาก :  หนังสือ มหัศจรรย์ผัก 108 โดย คณะทำงานรวบรวมความรู้เกี่ยวกับผัก ในโครการหนูรักผักสีเขียว , สถาบันวิจัยโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล และมูลนิธิโตโยต้าประเทศไทย

ข้อมูลหลัก   : กองโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณะสุข. ตารางแสดงคุณค่าทางโภชนาการของอาหารไทยส่วนที่กินได้ 100 กรัม , 2535

 

ชื่อผัก   พลังงาน
กิโลแคลอรี		 ปริมาณ (กรัม) แร่ธาตุ และวิตามิน (มิลลิกรัม) เบต้าแคโรทีน ใยอาหาร Ca : P RANK
โปรตีน ไขมัน คาร์โบไฮเดรต แคลเซียม ฟอสฟอรัส เหล็ก B1 B2 ไนอาซิน C RE (กรัม)
                                 
กระเจี๊ยบเขียว(กระเจี๊ยบมอญ) Okra 23 1.5 2 3.7 11 2 0.8 0.05 0.08 1.6 14 58   5.50 : 1 20
กระเจี๊ยบแดง Roselle 43 1.7 0.1 8.7 9 4 0.8 0.11 0.24 4.5 44 132.77*   2.25 : 1 39
กระชาย Boesenbergia 49 1.3 0.8 9.2 80 71 2.3 0.07 0.3 3.5 2     1.13 : 1 62
กระถิน(ยอด,ฝักอ่อน) Leadtree 59 8.4 0.9 8.8 106.00* 11 5.08* 0.33* 0.09 5.4 8 74.92*   9.64 : 1 10
กระเทียม - ใบ Leek 34 3.2 0.8 3.5 63 45 tr 0.04 0.15 0.7 28 238.06*   1.40 : 1 57
กระเทียม - หัว Garlic 140 5.6 0.1 29.1 5 140 5.4 0.17 0.02 4 11*   4.7* 0.04 : 1 128
กระสัง Peperomia 10 0.6 0.2 1.5 63 tr 0.6 tr 0.24 0.7 15 285.62*   63.00 : 1 2
กล้วยน้ำว้า - ดิบ Banana 147 1.1 0.2 35.1 7 43 0.8 0.04 0.02 1.4 11 48   0.16 : 1 119
กล้วยน้ำว้า - สุก Banana 147 1.1 0.2 35.1 6.55* 22.76* 0.24* 0.04 0.02 1.4 7 21.93* 2.50* 0.29 : 1 106
กล้วยน้ำว้า - หยวก Banana 13 0.8 0.2 2 25 3 0.4 0.02 0.24 0.3 2     8.33 : 1 11
กล้วยน้ำว้า - หัวปลี Banana 25 1.4 0.2 4.4 28 40 0.7 0.01 0.02 0.6 8.00* 18.31* 4.6 0.70 : 1 83
กวางตุ้ง Chinese cabbage 8 1.9 0.2 8.5 8.5 17 0.69 0.06 0.06 1.1 6 225.00* 1.80* 0.50 : 1 94
กะหล่ำปลี Cabbage 15 1.6 0.1 1.8 5 76 0.1 0.04 0.22 2.8 33.0* 7.68* 1.60* 0.07 : 1 127
กุยช่าย - ขาว Chinese chive 18 2.3 0.1 1.9 25 16 0.6 0.02 0.05   6     1.56 : 1 51
กุยช่าย - ดอก Chinese chive 38 2.7 0.2 6.3 31 62 1.6 0.04 0.13   13* 152.92* 3.40* 0.50 : 1 95
กุยช่าย - ต้น Chinese chive 28 2.3 0.3 4.1 98 46 1.5 0.03 0.21   15* 136.79* 3.9* 2.13 : 1 42
ขจร Cowslip creeper,flower 72 5 1.1 10.5 70 90 1 0.1 0.1 1.5 45     0.78 : 1 79
ขนุน Jackfruit 22 1.6 1 1.7 8 3 0.5 0.49 0.05 0 15 0   2.67 : 1 35
ขมิ้น - ขาว Turmeric root 22 0.5 0.5 3.8   158 26 0.03 0.01 0.5 16 0   0.00 : 1 131
ขมิ้น - ชั้น Turmeric root 65 1.7 1.4 11.4 9 41 2.3 0.02 0.03 1.3 12     0.22 : 1 114
ข่า Galanga 20 1.3 0.3 3.1 5 27 0.1 0.24 0.06 0.4 22 2.41*   0.19 : 1 117
ข้าวโพดฝักอ่อน Young corn 25 2.3 0.3 3.2 4 25 0.5 0.13 0.15 0.4 56* 3 2.20* 0.16 : 1 120
ขิง - แก่ Ginger 25 0.4 0.6 4.4 18 22 1.2 0.02 0.02 1 1     0.82 : 1 77
ขิง - อ่อน Ginger 12 0.5 0.3 1.9 34 5 0.4 0.02 0.05 0.01 10     6.80 : 1 14
ขี้เหล็ก - ดอก Thai copper pod 80 4.94 0.4 14.3 13 4 1.6 0.11 0 1.8 484     3.25 : 1 32
ขี้เหล็ก - ใบ Thai copper pod 139 7.7 1.9 27.3 156 190 5.8 0.04 0.69 1.3 11 163.84* 8.22 0.82 : 1 78
ขึ้นฉ่าย Celery , Smallage 13 1.6 5 5 151.0* 40 13.7 0.04 0.18 0.6 34.00* 230.27* 2.7* 3.78 : 1 26
คะไคร้ Lemon grass 126 1.2 2.1 25.5 35 30 2.6 0.05 0.02 2.2 1     1.17 : 1 60
คะน้า Chinese Kale 24 2.7 0.5 2.2 245 80 1.2 0.05 0.08 1 141.0* 186.92* 3.2* 3.06 : 1 33
แค - ดอก Sesbania 33 2.1 0.2 5.6 2 57 1.2 0.09 0.49 0.5 35 0.51*   0.04 : 1 129
แค - ยอด Sesbania 97 8.3 2.6 10.1 395 40 4.1 0.28 0.33 2 19 372.85*   9.88 : 1 9
แครอท Carrot 37 1.6 0.4 6.8 1 68 1.2 0.04 0.05 0.8 41 1,166   0.01 : 1 130
งิ้ว - ดอกแห้ง Red Kapok tree 257 6.6 1.4 54.6 429 161 8.8 0.06 0 2.7   10   2.66 : 1 37
จิกสวน Jig 83 2.6 0.5 16.9 13 18 1.7 0.01 0.88 1.8 126 67   0.72 : 1 82
ชะพลู Cha-plu 101 5.4 2.5 14.2 298 30 4.63 0.09 0.23 3.4 22* 414.45* 6.9* 9.93 : 1 8
ชะมวง,ส้มมวง,ส้มป้อง Cha-muang 51 1.9 0.6 9.6 27 13 1.1 0.7 0.04 0.2 29     2.08 : 1 45
ชะอม Chaom 57 9.5 0.6 3.5 58 80 4.1 0.35 0.24 1.5 65.00* 279.86* 3.90* 0.73 : 1 81
ดอกกะหล่ำ Cauliflower 12 1 0.1 1.6 22 23 tr 0.02 0.15 0.08 96* 5.37* 2.20* 0.96 : 1 67
ตำลึง Ivy gourd 35 3.3 0.4 4.5 126 30 4.6 0.17 0.13 1.2 13.0* 699.88* 2.2* 4.20 : 1 24
แตงกวา Cucumber 13 0.8 0.1 2.3 5 11 0.4 0.3 0.05 0 5.00* 8.6 1.30* 0.45 : 1 98
ถั่วแขก French bean 27 1.9 0.1 4.5 78 45 3.8 0.07 0.09 0.6 32     1.73 : 1 47
ถั่วงอก Mung bean sprout 36 2.8 0.1 5.9 27 85 1.2* 0.07 0.03 1 6.00*   2.2 0.32 : 1 103
ถั่วฝักยาว Long bean 33 2.6 0.5 4.5 43 50 .90* .08* 0.11 1 14.00* 11.04* 3.80* 0.86 : 1 75
ถั่วพู - ใบ Winged bean , young pod 47 5 0.05   134 81   0.28           1.65 : 1 49
ถั่วพู - ฝัก Winged bean , young pod 34 1.9 0.01 7.9 53 48 0.2 0.19 0.08 1 9.00* 23.32* 2.9* 1.10 : 1 64
ถั่วลันเตา Sugar pea 52 4.3 0.1 8.5 171 115 1.5 0.11 0.09 1.4 23* 11.80* 3.3* 1.49 : 1 53
ทองหลางน้ำ Coral leaves 56 4.6 0.8 7.5 57 40 1.8 0.24 0.17 1.2 3 21.90*   1.43 : 1 55
น้ำเต้า Bottle gourd,Calabash gourd 10 0.3 0 2.2 6 1 0.1 0.02 0.04 0.1 12.00* 0.35* 1.7 6.00 : 1 17
บร็อคโคลี Broccoli 28 2.7 0.3 3.7 10 44 1.2 0.05 0.23 2.8 75*   2.90* 0.23 : 1 112
บวบงู Snake gourd 15 0.9 0.1 2.5 4 2 0.7 0.04 0.03 0.8 24 1.95*   2.00 : 1 46
บวบหอม Sponge gourd 17 0.7 0.2 3 5 24 0.7 0.02 0.04 0.4 5.00* 0.28* 1.00* 0.21 : 1 116
บวบเหลี่ยม Angled gourd 18 0.7 0.7 2.2 3 3 0.4 0.37 0.05 0.2 15 1.41*   1.00 : 1 66
บอน - คูน ,ทูน Dasheen,Eddoe, Taro 9 0.5 0.1 1.5 115 30 1.3 0.03 0.01 0.4 6 6.14*   3.83 : 1 25
บอน - บอนน้ำ      บอนเขียว Dasheen,Eddoe, Taro 15 0.6 0 3.2 36 16 0.7 0.01 0.02 0 10 0.75*   2.25 : 1 40
บัวบก Indian penny wort 44 1.8 0.9 7.1 146 30 3.9 0.24 0.09 0.8 4 238.23*   4.87 : 1 22
บัวสาย Water Lily 6 0.2 0.1 1.1 8* 3 0.2 0.02 0.02 0.4 15 2.49*   2.67 : 1 36
ใบกระเพรา - ขาว Holy basil 46 2.7 0.3 8 310 51 2.2       22.00* 724.00* 4.30* 6.08 : 1 16
ใบกระเพรา - แดง Sacred basil 41 4.2 0.5 4.8 25 287 1.87* 0.04 0.34 1.8 22.0* 1,134.00* 4.30* 0.09 : 1 125
ใบแมงลัก Hairy basil 30 2.9 1 2.4 140 40 2.06* 0.09* 0.25* 1 27.00* 590.56* 3.50* 3.50 : 1 30
ปวยเล้ง Spinach 22 2.6 0.9 0.9 54 60 0.1 0.05 0.48 0.4 15 420   0.90 : 1 72
ปอกระเจา Jute leaves 43 5.6 0.3 7.6 266 97 7.7 0.13 0.26 1.1 53     2.74 : 1 34
ปูเล่ Pulae 30 2.3 0.3 4.5 191 54 0.5 0.07 0.11 0.8 63     3.54 : 1 28
ผักกระเฉด Water mimosa 29 6.4 0.4 0 387 7 5.3 0.12 0.14 3.2 22* 472.08* 5.30* 55.29 : 1 4
ผักกาดขาว Chinese white cabbage 9 1.5 0.1 0.6 7 20 0.4 0.07 0.24 1.2 17* 2 1.60* 0.35 : 1 100
ผักกาดหอม Lettuce 24 2 0.4 3 16 39 4.9 0.06 0.18 0.6 9.00* 173.17* 1.80* 0.41 : 1 99
ผักกูด Edible ferns 19 1.7 0.4 2.2 5 35 36.3 0.34 0.08 0.5 15     0.14 : 1 121
ผักโขมสวน Amaranth,Chinese spinach 43 5.2 0.8 6.7 341 76 4.1 0.01 0.37 1.8 120 558.76*   4.49 : 1